1. Sự hình thành: Xã Thanh Trì được hình thành trên cơ sở nhập phần lớn diện tích tự nhiên và dân số của các xã: Tứ Hiệp, Yên Mỹ, Ngũ Hiệp (thuộc huyện Thanh Trì); một phần diện tích tự nhiên và dân số của xã: thị trấn Văn Điển, Duyên Hà, Vĩnh Quỳnh (thuộc huyện Thanh Trì); phường Yên Sở (thuộc quận Hoàng Mai). Lý do lấy tên phường mới là Thanh Trì: Thanh Trì xưa có tên gọi là Tây Phù Liệt, là khu vực cát cứ của sứ quân Nguyễn Siêu, thế kỷ X. Vào thời Trần, nơi đây được gọi là Long Đàm (Đầm Rồng), đến thời thuộc Minh đổi thành Thanh Đàm (Đầm nước trong). Đến thời Lê Trung Hưng, vì kiêng tên húy của vua Lê Thế Tông là Lê Duy Đàm (1573 - 1599), Thanh Đàm được đổi tên là Thanh Trì. Việc lấy tên đơn vị hành chính mới là Thanh Trì mang đậm dấu ấn văn hóa, lịch sử, là một phần ký ức, là kỷ niệm của những thế hệ người dân nơi đây; đồng thời, tên đơn vị hành chính theo tên của ĐVHC cấp huyện (trước sắp xếp) là phù hợp với truyền thống văn hóa lịch sử của vùng đất Thanh Trì.
2. Vị trí địa lý: Xã Thanh Trì giáp các phường, xã Bát Tràng, Đại Thanh, Ngọc Hồi, Nam Phù, Pháp Vân - Cầu Giẽ, Yên Sở, Lĩnh Nam.
3. Diện tích, dân số: Xã Thanh Trì có diện tích tự nhiên là 9,94 km², quy mô dân số là 51.393 người.
TT | Xã hình thành trên cơ sở | Diện tích (km2) | Quy mô dân số (người) | Ghi chú |
1 | Phường Yên Sở (Quận Hoàng Mai) | 0,16 | 0 | Điều chỉnh từ phường Yên Sở (7,50 km2; 26.236 người) |
2 | Thị trấn Văn Điển (Huyện Thanh Trì) | 0,41 | 9.142 | Điều chỉnh từ thị trấn Văn Điển (0,91 km²; 20.012 người) |
3 | Xã Tứ Hiệp (Huyện Thanh Trì) | 2,59 | 16.588 | Điều chỉnh từ xã Tứ Hiệp (4,22 km²; 26.949 người) |
4 | Xã Yên Mỹ (Huyện Thanh Trì) | 3,46 | 6.284 | Điều chỉnh từ xã Yên Mỹ (3,84 km²; 6.284 người) |
5 | Xã Vĩnh Quỳnh (Huyện Thanh Trì) | 1,52 | 6.091 | Điều chỉnh từ xã Vĩnh Quỳnh (6,43 km²; 30.307 người) |
6 | Xã Ngũ Hiệp (Huyện Thanh Trì) | 1,76 | 13.288 | Điều chỉnh từ xã Ngũ Hiệp (3,24 km²; 19.644 người) |
7 | Xã Duyên Hà (Huyện Thanh Trì) | 0,04 | 0 | Điều chỉnh từ xã Duyên Hà (2,76 km²; 6.657 người) |
| Tổng | 9,94 | 51.393 | |
II. Đặc điểm kinh tế, xã hội
Xã Thanh Trì nằm trên trục kết nối các tuyến giao thông như: đường vành đai 3, cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, quốc lộ 1A, tuyến đường sắt Bắc - Nam và gần bến xe Nước Ngầm. Vị trí này giúp xã Thanh Trì trở thành đầu mối giao thông, trung chuyển hàng hóa, hành khách giữa Hà Nội và các tỉnh phía Nam, phía Đông Bắc Bộ.
Xã Thanh Trì nằm sát trung tâm nội thành, tiếp giáp khu vực Hoàng Mai giúp mở rộng không gian đô thị theo hướng Nam, đồng thời là vùng đệm chuyển tiếp giữa khu đô thị trung tâm với các khu vực ngoại thành; là đầu mối giao thương, trung tâm hành chính và động lực phát triển phía Nam Hà Nội.
Xã cũng là nơi hội tụ nhiều cơ quan hành chính, trung tâm nghiên cứu, bệnh viện tuyến trung ương và các khu đô thị mới hiện đại.
1. Đặc điểm kinh tế
Xã Thanh Trì phát triển kinh tế đa dạng: thương mại - dịch vụ, công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp.
Một trong những trụ cột kinh tế chủ yếu của xã Thanh Trì là thương mại - dịch vụ, lĩnh vực đang phát triển nhanh nhờ lợi thế giao thông vượt trội. Các tuyến đường lớn như cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, quốc lộ 1A, đường vành đai 3 và tuyến đường sắt Bắc - Nam đi qua địa bàn đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các trung tâm logistics, kho bãi, vận tải hàng hóa và dịch vụ giao nhận. Khu vực Văn Điển, Tứ Hiệp, Yên Sở hiện là nơi tập trung nhiều chợ dân sinh, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, ngân hàng và các cơ sở dịch vụ hỗ trợ đời sống, góp phần tạo ra diện mạo đô thị sầm uất và năng động.
Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp giữ vai trò quan trọng, đặc biệt là tại các khu vực Yên Mỹ, Ngũ Hiệp, Vĩnh Quỳnh, nơi vẫn duy trì các cơ sở sản xuất nhỏ như cơ khí, vật liệu xây dựng, gia công cơ khí, mộc dân dụng. Đặc biệt, Nhà máy phân lân Văn Điển một trong những nhà máy phân bón quy mô lớn là điểm sáng trong lĩnh vực công nghiệp, vừa tạo việc làm, vừa đóng góp cho ngân sách.
Hiện nay, nhiều diện tích đất nông nghiệp đang được chuyển đổi theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, bên cạnh đó chuyển đổi đất từ mục đích nông nghiệp sang đất dịch vụ là một xu hướng phát triển nhằm thúc đẩy sự đa dạng hóa sử dụng đất và tăng giá trị kinh tế cho khu vực.
2. Đặc điểm văn hóa - xã hội
Xã Thanh Trì là vùng đất giàu truyền thống lịch sử - văn hóa, nơi hội tụ nhiều di tích lịch sử đã được xếp hạng cấp thành phố và quốc gia, phản ánh rõ nét bề dày văn hóa của vùng đất ven sông Hồng. Trên địa bàn hiện có nhiều đình, chùa, miếu mạo cổ kính gắn liền với các giai thoại lịch sử, truyền thuyết dân gian và tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng. Tiêu biểu như đình Ba Dân, đình Tự Khoát, đình Hữu Thanh Oai, là nơi tưởng niệm những nhân vật có công lớn với dân, với nước. Ngoài ra, nhiều chùa cổ như chùa Yên Sở, chùa Tứ Hiệp, chùa Vĩnh Quỳnh cũng là không gian tâm linh và sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.
Về y tế, xã Thanh Trì gồm hai bệnh viện tuyến trung ương là Bệnh viện Nội tiết Trung ương cơ sở 2 và Bệnh viện Nông Nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cho người dân địa phương và người dân ở khu vực phía Nam Thủ đô. Bên cạnh đó, các trạm y tế tại các đơn vị hành chính cũ (như Văn Điển, Tứ Hiệp, Ngũ Hiệp…) vẫn tiếp tục phát huy hiệu quả trong công tác y tế dự phòng, tiêm chủng, khám chữa bệnh ban đầu và phòng chống dịch bệnh.
Về giáo dục, hệ thống trường học từ mầm non đến THCS của xã Thanh Trì được phân bổ tương đối đều giữa các khu dân cư. Một số trường như Trường Tiểu học Tứ Hiệp, THCS Văn Điển, Tiểu học Vĩnh Quỳnh đã đạt chuẩn quốc gia và có cơ sở vật chất khang trang, đội ngũ giáo viên chất lượng. Đặc biệt, xã còn có lợi thế lớn khi gần các trường đại học và các trung tâm giáo dục lớn của nội đô, tạo điều kiện thuận lợi tiếp cận môi trường học tập chất lượng cao và đa dạng ngành nghề.